Correr cun eilhes a cuntapie nuclear

Nestes redadeiros dies, alguns jornales ténen falado de l’antençon de un tal senhor Patrick Monteiro de Barros benir a fazer ua central nuclear acerca de l Douro Anternacional. Para yá, dízen que ándan solo a saber l que pénsan ls perjidentes de las cámaras deiqui, Miranda, Mogadouro, Freixo de Espada à Cinta, Moncorvo i Figueira de Castelo Rodrigo, yá que este serie l sítio mais al modo para ua cousa assi. De camino ban-le pormetendo uns milhones de euros por anho, criaçon d’amprego i outros cielos aparecidos. Bien lheite iba a dar la baca essa!, mas cun smola tan grande até ls santos çcunfían. Agora até yá quieren un referendo para esso, cumo se nun tubíramos mais an que pensar.
Quiero ampeçar por dezir que ten sido un mirandés, grande specialista an einergie, l angenheiro Aníbal Fernandes, un de ls técnicos que mais se ten puosto acontra aqueilha pandilha de l nuclear. You nun tengo ls argumientos del, que apoio de punto an branco, mas cumo nun me quiero calhar, tamien eiqui queda la mie oupenion de cidadano.
Yá an 20 de Abril de 2001 publiquei ne l diariodetrasosmontes.com ua crónica cul títalo «Mejar i cagar a la puorta de l bezino», subre un porjeto aparecido de l stado spanhol. Nessa crónica dezie a cierta altura: «Al fazer aqueilha central, l stado spanhol stá a querer cagar i mejar a la nuossa puorta, deixando-mos a todos amboznados. Por esso me dá la gana de le dezir: ide a cagar i a mejar a la buossa puorta ... Hai cousas que nanhun argumiento puode defender. Mas cumo hai siempre argumientos para todo, you mais quiero ampeçar por m’anrabiar que ye para, al oubir ls argumientos, nun me deixar lhebar an cantos de serenas que mos atráien para barrancos sin fondo.» La mie eideia nun demudou i sei que l mais de la giente pensa la mesma cousa.
Todos aqueilhes perjidentes de cámara nien quieren oubir falar an tal cousa i bien merécen ser apoiados nesse sou pensar. I serie buono que las cámaras, assemblés munecipales i juntas de fraguesie deixássen bien çclarado, se possible por ounanemidade i aclamaçon, que abinturas nucleares nun éntran na nuossa tierra. De centrales, barraiges i cousas aparecidas yá tenemos la nuossa cuonta i yá mos sóbran filos d’eiletracidade a passar porriba la cabeça.
Essa giente de las centrales nucleares anda derriada cula carga de studos mui abançados a probar cientificamente: que essa einergie ye lhimpa, la mais lhimpa de todas; que ten ua sigurança tan grande que nunca passa nada de mal, nien sequiera spanta l turismo pus ua cidade cumo Barcelona ten trés centrales nucleares alredror i Baléncia ten ua an pie i ye ber essas cidades a crecer i chenas de giente; que até ls países mais zambolbidos ténen todos centrales nucleares i, sien eilhas, seremos siempre un paíç atrasado porque dependiente de fuora. Se ls stramuntanos, por eilhes tenidos cumo ls mais atrasados de l mundo, nun quieren la central nuclear, anton ye porque, para alhá de probes, son mal agradecidos: la central nuclear iba-le a traier amprego i ua riqueza que nun le puode benir de mais lhado nanhun, iba-le a traier stradas, ounibersidades i até giente yá que este ye un sítio quaijeque sien naide. Eilhes até solo la quieren fazer eiqui porque queda acerca de Spanha i era mais fácele sportar l’einergie para alhá, pus puls nuossos guapos uolhos nien benien acá. I ls argumientos faborables cuntínan por ende afuora, mas la burrice debe de ser mie que sou nun capaç de ber esse paraíso a la puorta. Acaba siempre por me dar ua risa de rábia, cumo quando stan a fazer caçuada de mie i inda porriba me zmínten.
Essa giente, a las bezes, até parece que dá parte de fraca i oube-se dezir: si ye berdade que hai alguns pequeinhos porblemas, cumo l’auga de l riu poder oumentar bários degraus - tanto que até nien sei cumo inda nun se le lhembrou de dezir que ban a ancanhar essa auga caliente para calcer las casas ne l eimbierno i, quien sabe, talbeç fazer uas stufas an que se déian cousas assi cumo an África; la cousa si puode nun ser mui buona pa l bino, mas que bal esso an pie de la marabilha de la ciéncia i de la técnica que ye ua central nuclear?; ls resíduos (l alperchin radiatibo) si ye berdade que se anda hai mais de quarenta anhos a saber l que se le há de fazer i naide sabe, mas qualquiera die lhougo se bai a çcubrir un modo de resolber esse pequeinho porblema – mirai bós que lhimpeza, ua lhimpezica! Todo esso, acrecéntan, ye bien pouco an acumparanças cul denheiro que se bai a ganhar i que bai a dar para todos – tanto que até se mos ban a rumper ls bolsos, i talbeç até sobre algun pa le fazer un altar an cada eigreija i an cada capelhica a esse tal Monteiro de Barros que, sendo «monteiro», ten de ir muntado nun andor para que, al deixá-lo caier, l «barros» se le spartice todo an cacos. Se algun denheiro le sobrar, puode ser que le deia para fazer ua cousa an cundiçones an Sines, cumo andubo por ende a apregonar i apuis dou an borra.
Bamos anton a ber: se las centrales quédan tan bien acerca de Barcelona i de Baléncia, anton nós tamien tenémos grandes cidades cumo Lisboua i l Puorto, que por acaso até ténen riu – mas la berdade ye que naide bai a esses sítios a saber de natureza, yá que este nuosso ye un sítio adonde nun se fázen stradas por bias de ratos, nien casas por bias de ls Parques, nien lhagonas para dar auga para buer i muitas mais cousas, mas adonde ua central nuclear calhaba mesmo al modo; dízen que bénen parqui porque esto ten pouca giente – mas pórmeten que ban a traier mais, l que ye causo pa le preguntar se quieren giente ou nó, quando la berdade ye que l sou pensar ye de que esto solo ten meia dúzia de bielhos que nin ban a dezir nien ui nien ai, i yá que aguantórun tanta al lhargo de la stória tamien ban a aguantar mais esta; i quanto a ampregos, stá-se mesmo a ber que ls mirandeses i outros porqui inda ban a quedar todos atrabalhar cumo angenheiros nucleares na barraige i meimundo benirie parqui a studar nas ounibersidades que íban a armar, yá que l mesmo se passou culas barraiges i solo nun se lhembra quien nun quier; i que riqueza iba a quedar eiqui se la lhuç iba toda para fuora? – adelantrábamos tanto cumo Miranda ser l cunceilho de l paíç que produç mais einergie, l terceiro cunceilho adonde se produç mais riqueza, mas l que deilha bemos son ls filos que mos pássan porriba la cabeça.
Yá bou farto deste scrito, que yá me stá a quedar mei radiatibo, mas hai inda ua cousa a dezir, la mais amportante: l goberno spanhol yá quijo fazer ua central nuclear an Sayago i poner uas carradas de lixo nuclear an Aldeadavila i la berdade ye nada desso fui palantre. Ls spanholes de l outro lhado de raia nun deixórun i tamien la giente deste lhado ajudou. I agora bamos nós a deixar que la cousa se faga deste lhado? Serie caso para dezir, me cago ne ls homes que nun ténen palabra!
Hai cousas que ua pessona puode çcutir, oubir, pensar i apuis decidir. Mas aqueilha ye ua dessas eideias loucas que solo puoden asperar oureilhas moucas. Seia an pie de la nuossa tierra seia an qualquiera outra parte. Quando essa giente de l nuclear benir pula strada alantre ten de saber lhougo que l melhor ye bolber al para trás: cumo será giente mui acupada, ye un grande fabor nun los fazer perder tiempo. Por esso hai que le andicar bien l purmeiro bolbideiro.
Spero que la cousa se muorra antes de nacéncia. Assi i todo ye l tiempo de nun quedar calhado i deixar bien çclarado: nucler eiqui, nó; a quien lo quejir traier, dezimos-le xó!

22 de Maio de 2006
Amadeu Ferreira
amadeuf@gmail.com

mail:  Amadeu Ferreira

Crónica anteriores:

Quando abaixei para Lisboua
La quitana
Agora ye la mie beç!
Ua stranha felcidade
Ampeçar outra beç
Inda bien que nun sirbe para nada
Mustafá
Canta, que naide t’afronta
L galaton
La bolsa de stopa
Stória que bózia
Colgadeiros de l tiempo
Nunca se calha l tiempo
Trinta i dous anhos
L mirandés i la física de la relatebidade ou l «eifeito Brotas»
L regoixo de las palabras
Malinas que hai que sanar
Trabalhar a la staia
Lebas i galeras
Palabras que garfiórun
Caminos que l pertués nun puode açagar
Pessonas bogales
Las andibas ou l camino de las palabras
L eidimiento
L Sotángano
Ls miotes
Ua barraige que me naciu
La tabafeia i l fumeiro de baca
L custrutor de chibiteiros
Bariaçones an quenhon
Mensaiges de fuogo
Cinema Paraíso
L aguçador de palabras
L tiempo de las dúnias
Apanhábamos uns morgaços nas ancruzelhadas
La lhéngua que se faç
L salimiento
Bóbedas, bóbidas i sues bástias
La caminada ampossible ou l mundo por ua foia
La música bumerangue i la lhibardade na naspa de l tiempo
An busca de la lhéngua purfeita ou la risada
La mala raça: Aushwitz i ls aliçaces de la mimória
Géstios que son palabras criadoras
Sarro cultural: l quatro cumo un númaro sagrado
La Custituiçon Ouropeia i las lhénguas nun statales
Dá-me acá un abango!
Frunteiriços ye l que nós somos
Palabras eicológicas
Bulhos, botielhos i botelos
Reitólicas outra beç
De Fráncia a Miranda (1)
Cantadas que nun son cantigas
Cuntas de Palabras (9)
La frincha
Relicairos (1)
Cuntas de palabras (8)
Cuntas de palabras (7)
Cantar la muriana
L perro de la hourtelana
Cuntas de palabras (6)
Cuntas de palabras (5)
Cuntas de palabras (4)
Cuntas de palabras (3)
Cuntas de palabras (2)
Cuntas de palabras (1)
Feitiços
L bolo de las palabras
L pildracho
L´alforra
Quando l lhobo apresa
Fazer la Sinagoga
La spera
L ampinogado
L relate
La porbaixe
L Pubelo
L camino de Paradela a Castro Lhadron
L redadeiro camino
La filosofie de ls caminos
Caminos que mos fazírun
L camino de Trancoso
L Camino de los Arrieros
La rosquilha
You t’arremolho casa
L Peter Pan de ls Ranacalhos
Demingo de Ramos
L Puchero
L albrote de la truita ou la raia cumo scuolha
La léngua mirandesa i l patrimónion cultural pertués (II)
La léngua mirandesa i l patrimónion cultural pertués (I)
La fala de ls diuses
Antraç, frunchos, carbunco i fetiu
L Eibangelista de la Pruoba
Las lénguas son de quien las quier bien
Un abraço an forma de riu
La Jura
L Renacimiento Mirandés (1)
Pertual: la cabeça i l cuorpo
L prencípio de l’eigualdade
I quedou alhi a mirar…
Mejar i cagar a la puorta de l bezino
Porquei ua crónica an mirandés